Tarihce

OSMANLI  TÜRK  CAM  İMALATI  VE SÜSLEME  SANATI

Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Cam İmalatı ve Türk Cam  Süsleme  Sanatının Gelişimi :

* İstanbul, 17. ve 18.yüzyılda Osmanlı Cam Endüstrisinin  merkezi oldu.

* Türk camlarının ender örneklerini ilk kez,1947 yılında ,  Exhibition of Turkish Glass Art   ,   The People s House     Ankara  da açılan sergide gördük. İlk broşürde o zamanlarda  basıldı. Osmanlı döneminde yapılan bu çalışmaları incelediğimizde cam sanatçılarının  bu eserlere zekalarını ve yaratıcılıklarını katarak yaptıkları objeleri bugün de müzelerde görmekteyiz. 
Bu eserler; gaz lambası, lale şeklindeki vazolar, kupalar, gülsuyu (parfüm) şişeleri, su soğutma kapları, orduda kullanılan kimi malzemeler, aynalar, camdaki süslemeler, ilaç kapları, sokak lambaları, eski binalardaki pencere vitray çalışmalarını görüyoruz.
Türk cam sanatçılarının o dönemde faydalı ve kullanışlı eserler yaptıklarını görüyoruz.
Bu eserler saraylarda, konaklarda, küçük mescitlerde, camilerde renkli camların güzel bir tasarımla  kombine edilerek  sergilendiğini görüyoruz.
Ayrıca İstanbul Eğrikapı Tekfur Sarayında Cam Yapım Atölyeleri bulunmaktadır. Kanıtlar Osmanlı Cam Atölyelerinin İstanbul da Eğrikapı, Eyüp, Bakırköy, Beykoz, Paşabahçe, Çubuklu da çeşitli cam üretimi yapan  cam atölyelerini göstermektedir.

* Cam imalatında, ithalat ve ihracat :
Cam endüstrisi 13. yüzyılda Osmanlı  imparatorluğu zamanında  gelişmiş olsa da cam işçilği ve elsanatları Avrupadan, özellikle Venediktan  ithal ediliyordu.
O dönemde Venedik  te  bir Türk Cam  Atölyeside  bulunuyordu.
Bu bölgeden yerel ihracatçılar kendi  ürünlerine  benzer imalatları satmaktaydı. Bu nedenle benzer ürünleri dünyanın her bölgesinde görmek mümkün oldu.
Türkiye de o dönemde cam çalışmalarını ve vitrayları  Avrupa ya satıyordu. Özellikle  İtalyada ki Murano camları çok tanındığından Türk cam ustaları da benzer çalışmaları  başarılı bir şekilde yaptılar. Hatta bu camlara   Turkish taste for  the Ottoman Market existed in Europa and was  even called   Turkısh Glass      olarak isimlendirildi. Hatta bazı yabancı yazarlar,   Çeşm i Bülbül (glassware decorated  with  coloured  lines) en iyi Venedik Camları olarak nitelendirildi ki gerçekte    Çeşm i Bülbül  bir Osmanlı  Türk cam sanat  eseridir. Bu konuda değişik yorumlar bulunmaktadır.
Bir diğer görüşte  bu camları hem Venedik te, hem  İstanbul da,  hem de İspanya da yapıldığı şeklinde  idi.

* Orta çağda ,Yakın Doğu özellikle Mısır cam yapım çalışmalarının merkezi durumunda idi. Daha sonra Venedik ve Bohemia cam yapımının  merkezi oldu. Suriye ve Mısır Venedik ten cam alıyordu. I.Selim in  Mısır ve Suriye  yi alması ile (1512 1520)  1700 den itibaren Bohemia den cam ithalatı  devam etti .
Ayrıca  I.Mahmut döneminde Fransa dan cam ustası getirtildiği, III.Selim döneminde ise Mehmet Dede adlı bir dervişin Cam yapım tekniklerini öğrenmek için İtalya ya gönderildiği  belirlenmiştir. Bu kişi daha sonra Beykoz da ilk atölyesini açmış ve ilk eserlerleride Beykoz tarzı cam süsleme sanatı olarak isimlendirilen objeleri imal etmiştir. Bugün de bu eserleri müzelerde görebiliyoruz. Ayrıca  bugün de bu motifleri  klasik  ve/veya  modern objelerde  uygulayan sanatçıların olduğunu  görüyoruz.

* III. Selim 19. yüzyılda  batıdan (barok sitili) etkilenerek iç mimari ve saraylarda bu çalışmaları uygulattığını  görüyoruz.

* Daha sonra Osmanlı İmparatorluğu ,Hollanda,İspanya ,Polonya ve özellikle Bohemian kristallerini almaya başlamış.

* Ayrıca Osmanlı İmparatorluğunun yabancı ülkelere 17.ve 18. yüzyıllarda bir satış yaptığına dair kayıtlar da bulunmaktadır.

* Cam imalatı ve Süsleme sanatı Cumhuriyetin kuruluşundan sonra 17 Şubat 1934 yılında Paşabahçe de kurulan ilk ulusal fabrika ile gelişme kaydetmiştir.

* Paşabahçe çok sayıda cam ustasını bir araya getirerek Türk cam tarihi için tarihi bir önem taşıyan cam imalatını  ve süsleme sanatını gerçekleştirmiştir.

Ev ve ofis dekorasyonu için vazgeçilmez bir malzeme olan  camdan  butik tasarımlarla fonksiyonel ürünler  yapılmaktadır.

Cam İmalatının gelişiminde bazı önemli tarihler

* 1202 Venedik te cam imalatının başlangıcı

* 1348 Venedik te ayna yapımının başlangıcı. Venedik te kristal cam imalatının başlangıcı

* 1609 Amerika  da cam yapımı

* 1635 Robert Mansell tarafından kömür kullanımının başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesi, Almanya da ve cam fırınlarında ısıtma işlemiyle yapılmış

* 1674 İngiltere de kristal cam yapımı

* 1688 Fransa da Lucas Nehou tarafından cam plakaların yapılması

* 1700 Osmanlı beylikleri içinde cam yapımı konusunda gerçekleşen ilerlemeler

* 1711 Süsleme amacıyla parlak bohemıans kristallerinin üretilmesi

* 1795 Dekoratif renkli çizgilerde camlı binalar  çeşmi bülbül

* 1874 Fransa da kırılmayan cam yapımı